Een reset van vijf minuten voor angstige momenten
Eenvoudige, op onderzoek gebaseerde stappen als angst opkomt: langzaam ademen, aarden via de zintuigen, het gevoel benoemen en een korte wandeling.
Angst komt vaak op ongelegen momenten: voor een vergadering, midden in de nacht, in een volle trein. Op zulke momenten heb je weinig aan adviezen voor de lange termijn. Wat helpt, is iets kleins dat je nu meteen kunt doen. Hier is een eenvoudige reset van vijf minuten. Je hebt er niets voor nodig, en het meeste kun je doen zonder dat iemand het merkt.
Voordat je begint nog één belangrijke opmerking: deze stappen kunnen helpen bij alledaagse angst en stress. Als je vaak paniekaanvallen hebt, of angst die het dagelijks leven moeilijk maakt, praat dan met een arts of therapeut. Deze technieken kunnen een behandeling ondersteunen, maar vervangen die niet.
Minuut één: opmerken en benoemen
Begin met gewoon opmerken wat er gebeurt. Waar voel je de angst in je lichaam? Een strakke borst, een fladderende buik, gespannen schouders, een razende geest?
Zet het dan in woorden, stil of zachtjes: "Ik voel me angstig." "Dit is bezorgdheid." Het klinkt bijna te simpel, maar uit onderzoek van Matthew Lieberman en collega's bleek dat gevoelens onder woorden brengen, door psychologen affect labeling genoemd, samenhing met minder activiteit in de amygdala, een deel van de hersenen dat betrokken is bij alarmreacties. Een gevoel benoemen laat het niet verdwijnen, maar kan het volume een beetje zachter zetten.
Minuut twee en drie: vertraag de adem
Richt je nu op je ademhaling. Je hoeft niets te forceren. Maak de adem gewoon iets langzamer en de uitademing iets langer dan de inademing.
- Adem zacht in door je neus, ongeveer vier seconden.
- Adem langzaam uit, door je neus of zacht door je mond, ongeveer zes seconden.
- Herhaal dit twee minuten.
Langzaam ademen, minder dan tien ademhalingen per minuut, hangt volgens een systematisch overzicht onder leiding van Andrea Zaccaro samen met een hogere hartslagvariabiliteit en een verschuiving naar het kalmerende systeem van het lichaam. De lange uitademing is de sleutel: die werkt als een zachte rem op het zenuwstelsel.
Als tellen je juist gespannener maakt, vergeet dan de getallen. Laat elke uitademing gewoon iets langer en zachter zijn dan de vorige.
Minuut vier: kom terug bij je zintuigen
Angst trekt de geest de toekomst in: wat er kan gebeuren, wat er mis kan gaan. Aarden brengt hem terug naar het heden. Een veelgebruikte oefening gebruikt de vijf zintuigen. Merk zachtjes op:
- vijf dingen die je kunt zien,
- vier dingen die je kunt voelen, zoals je voeten op de vloer of de stoel onder je,
- drie dingen die je kunt horen,
- twee dingen die je kunt ruiken,
- één ding dat je kunt proeven.
Je hoeft het niet perfect te doen. Het gaat erom je aandacht iets echts en directs te geven om op uit te rusten.
Minuut vijf: beweeg, of rust
Sluit af met een kleine, vriendelijke handeling voor je lichaam. Als het kan, sta op en loop een minuut, het liefst buiten of naar een raam. Rustige beweging helpt het lichaam een deel van de energie kwijt te raken die angst oproept. Als je niet kunt bewegen, rol dan je schouders, ontspan je handen en laat je kaken zacht worden.
Stel jezelf dan één vraag: is er één klein, praktisch ding dat ik kan doen aan wat me bezighoudt? Zo ja, bepaal dan wanneer je het doet. Zo nee, herinner jezelf eraan dat de zorg is gehoord, en dat het goed is om hem voorlopig neer te leggen.
Het de volgende keer makkelijker maken
Deze stappen werken beter met oefening, net zoals een spier sterker wordt door gebruik. Oefenen als je kalm bent maakt het veel makkelijker om je ze te herinneren als je angstig bent. Een paar minuten per dag langzaam ademen of stil zitten is genoeg om te beginnen. Op den duur lieten meditatieachtige oefeningen in onderzoek bescheiden maar echte voordelen voor angst zien, zoals in de grote meta-analyse uit 2014 onder leiding van Madhav Goyal.
Het kan ook helpen om een plek te hebben die je lichaam eraan herinnert hoe rust voelt. Daarvoor is Still Meadow gemaakt: een stil veld, zachte geluiden en een warme stem die je uitnodigt langzaam te ademen en te rusten. Als het volgende angstige moment komt, weet je de weg terug een beetje beter.
Bronnen
- Zaccaro, A., Piarulli, A., Laurino, M., et al. (2018). How breath-control can change your life: A systematic review on psycho-physiological correlates of slow breathing. Frontiers in Human Neuroscience, 12, 353. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30245619/
- Lieberman, M. D., Eisenberger, N. I., Crockett, M. J., et al. (2007). Putting feelings into words: Affect labeling disrupts amygdala activity in response to affective stimuli. Psychological Science, 18(5), 421–428.
- Goyal, M., Singh, S., Sibinga, E. M. S., et al. (2014). Meditation programs for psychological stress and well-being: A systematic review and meta-analysis. JAMA Internal Medicine, 174(3), 357–368.