De nuttige kant van angst
Angst is vervelend, maar geen vijand. Hoe een beetje zorgen ons helpt voorbereiden, focussen en zorgen, en hoe je luistert zonder dat het de overhand krijgt.
Het meeste wat we over angst horen, gaat over hoe we ervan af komen. Dat is begrijpelijk: het kan vreselijk voelen. Maar angst is niet alleen een probleem dat opgelost moet worden. In de juiste mate is het een van de manieren waarop onze geest voor ons zorgt. Als je de nuttige kant ervan begrijpt, wordt angst misschien iets minder beangstigend en iets gemakkelijker om mee te leven.
Een emotie met een taak
Elke emotie heeft een doel. Verdriet vertraagt ons na een verlies. Boosheid helpt ons te verdedigen wat belangrijk is. Angst kijkt vooruit. Het vraagt: wat kan er misgaan, en zijn we er klaar voor?
De psychiater Randolph Nesse, een van de grondleggers van de evolutionaire geneeskunde, vergelijkt angst met een rookmelder. Een rookmelder die soms afgaat als je de boterham laat aanbranden is vervelend, maar eentje die zwijgt bij een echte brand is veel erger. Ons angstsysteem is afgesteld om een beetje overgevoelig te zijn, want voor onze voorouders was het missen van een echt gevaar veel kostbaarder dan een paar valse alarmen.
Dus als je angstig bent voor een reis, een examen of een moeilijk gesprek, werkt je geest niet verkeerd. Hij probeert je te beschermen. Het probleem is niet dat het alarm bestaat, maar dat het in het moderne leven te vaak, te hard of over dingen die we niet kunnen veranderen kan afgaan.
Een beetje zorg helpt ons presteren
Ruim honderd jaar geleden beschreven de psychologen Robert Yerkes en John Dodson een patroon waarover sindsdien is gediscussieerd: prestaties verbeteren meestal naarmate de opwinding stijgt, tot een bepaald punt, en nemen dan af wanneer de opwinding te hoog wordt. Te weinig spanning en we zijn verveeld en onzorgvuldig. Te veel en we bevriezen. Daartussen ligt een zone waarin we alert, gefocust en op ons best zijn.
Veel mensen herkennen dit uit eigen ervaring. Een beetje zenuwen voor een presentatie zorgen dat je je voorbereidt, oefent en oplet. Sporters en musici zeggen vaak dat ze slechter spelen als ze helemaal geen zenuwen voelen. Lichte angst is energie. De vraag is hoe je die gebruikt in plaats van erdoor overweldigd te worden.
Het verhaal dat we over onze zenuwen vertellen
Onderzoek wijst erop dat de manier waarop we de signalen van angst interpreteren kan veranderen hoe ze ons beïnvloeden.
In één studie vertelde psycholoog Jeremy Jamieson met collega's aan een aantal studenten die zich op een moeilijk examen voorbereidden dat angstig zijn hen juist kon helpen om het goed te doen, omdat opwinding de prestaties kan verbeteren. Die studenten deden het beter op het wiskundegedeelte dan studenten die zo'n boodschap niet kregen. Hun hart bonsde nog steeds; ze lazen dat bonzende hart alleen anders.
In een vergelijkbare onderzoekslijn ontdekten Alia Crum en haar collega's dat mensen die geholpen werden stress te zien als iets wat ook kan versterken, en niet alleen schaadt, meer welzijn rapporteerden en gezondere fysiologische reacties lieten zien. De boodschap is niet dat angst prettig is. Het is dat een bonzend hart zowel "ik ben klaar" als "ik ben in gevaar" kan betekenen.
Angst als teken van zorg
Er is nog een andere, stillere kant aan angst. We maken ons zorgen over de dingen die ertoe doen voor ons: onze kinderen, onze gezondheid, ons werk, de mensen van wie we houden, de staat van de wereld. In die zin is angst vaak verkapte zorg. Dat opmerken kan het verzachten. In plaats van "waarom ben ik zo?" kun je zeggen: "Natuurlijk voel ik dit. Dit is belangrijk voor mij."
Die verschuiving laat het gevoel niet verdwijnen, maar verandert je verhouding ertoe: van ertegen vechten naar ernaar luisteren.
Luisteren zonder te gehoorzamen
Een nuttige manier om met angst om te gaan is zoals je met een angstige vriend zou omgaan. Je luistert. Je neemt de zorg serieus. Je kijkt of er iets praktisch te doen is. En als er nu niets te doen valt, stel je hem zachtjes gerust en help je hem tot rust te komen.
Je kunt hetzelfde doen met je eigen geest:
- Merk het op. "Ik voel me angstig." Een gevoel benoemen kan het een beetje minder overweldigend maken.
- Vraag waar het naar wijst. Is er een echt probleem, en is er een kleine stap die je vandaag kunt zetten?
- Zet de stap, of laat het rusten. Als je kunt handelen, doe het dan. Als je dat niet kunt, herinner jezelf eraan dat langer piekeren de uitkomst niet verandert.
- Help je lichaam tot rust te komen. Langzaam ademen, een korte wandeling of een paar minuten stilte kunnen het alarm kalmeren, zodat het denkende deel van je geest weer kan meedoen.
Wanneer het alarm niet meer uitgaat
De nuttige kant van angst heeft grenzen. Als de zorgen constant zijn, als paniek uit het niets komt, of als angst je ertoe brengt gewone onderdelen van het leven te mijden, helpt het alarm niet meer. Dat is geen zwakte; het is een signaal om steun te zoeken. Een arts of therapeut kan helpen, en er bestaan effectieve behandelingen.
Voor de alledaagse vorm kan het helpen een plek te hebben waar het alarm mag rusten. In Still Meadow kun je in een stil veld zitten en oude verhalen horen over water dat niet vecht tegen de steen, en over een bamboe die in de sneeuw buigt zonder te breken. Ze herinneren ons eraan dat gevoelig, alert en zorgzaam zijn geen gebrek is. Het hoort bij wat je mens maakt.
Bronnen
- Yerkes, R. M., & Dodson, J. D. (1908). The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation. Journal of Comparative Neurology and Psychology, 18, 459–482.
- Crum, A. J., Salovey, P., & Achor, S. (2013). Rethinking stress: The role of mindsets in determining the stress response. Journal of Personality and Social Psychology, 104(4), 716–733.
- Jamieson, J. P., Mendes, W. B., Blackstock, E., & Schmader, T. (2010). Turning the knots in your stomach into bows: Reappraising arousal improves performance on the GRE. Journal of Experimental Social Psychology, 46(1), 208–212.
- Nesse, R. M. (2019). Good Reasons for Bad Feelings: Insights from the Frontier of Evolutionary Psychiatry. Dutton.