Still Meadow

Gepubliceerd · 4 min leestijd

Waarom ontspanning geen luxe is

Rust wordt vaak gezien als beloning na het werk. Onderzoek naar ademhaling, natuur en meditatie toont dat het een basisbehoefte is voor geest en lichaam.

In veel culturen voelen we dat we ontspanning eerst moeten verdienen. Eerst het werk, de e-mail, de klusjes; dan, als er tijd over is, rust. Vaak is er geen tijd over. Toch vertelt de wetenschap van stress een ander verhaal: ontspanning is geen beloning voor een productief leven. Het is een deel van wat een gezond leven mogelijk maakt.

Twee standen van het zenuwstelsel

Ons autonome zenuwstelsel werkt een beetje als een auto met een gaspedaal en een rem. Het gaspedaal, vaak het vecht-of-vluchtsysteem genoemd, maakt ons klaar voor actie: het hart versnelt, de ademhaling wordt sneller, spieren spannen zich aan, de aandacht vernauwt. De rem, soms het rust-en-verteringssysteem genoemd, doet het tegenovergestelde: het hart vertraagt, de spijsvertering komt op gang, het lichaam herstelt zichzelf.

Beide zijn gezond. De problemen beginnen wanneer het gaspedaal lang wordt ingedrukt en de rem zelden wordt gebruikt. Veel mensen leven tegenwoordig zo: van de ene eis naar de volgende, zonder ooit echt stil te staan. Na verloop van tijd raakt een lichaam dat altijd klaarstaat voor actie moe, slaapt het slecht en vindt het het moeilijker om kalm te zijn, ook als er niets aan de hand is.

De ontspanningsrespons

In de jaren zeventig beschreef de Harvard-cardioloog Herbert Benson wat hij de ontspanningsrespons noemde: een toestand van diepe rust die het lichamelijke tegenovergestelde is van de stressreactie. Hij ontdekte dat die bewust kon worden opgeroepen met eenvoudige oefeningen, zoals rustig zitten, een woord of zin herhalen en je aandacht er zachtjes naar terugbrengen telkens als je gedachten afdwaalden. Hartslag en ademhaling vertraagden, en mensen zeiden zich kalmer te voelen.

Wat zijn werk zo belangrijk maakte, was de eenvoud. De ontspanningsrespons is niet voorbehouden aan monniken of experts. Het is een ingebouwd vermogen van ieder menselijk lichaam, dat wacht om gebruikt te worden.

De adem als deur

Ademhaling is een van de weinige onderdelen van het zenuwstelsel die we rechtstreeks kunnen beïnvloeden. Als we angstig zijn, ademen we meestal snel en hoog in de borst. Als we onze ademhaling vertragen, vooral de uitademing, neemt het lichaam dat op als een signaal dat het veilig is.

Een systematisch overzicht uit 2018 onder leiding van Andrea Zaccaro bekeek studies naar langzame ademhaling, gedefinieerd als minder dan tien ademhalingen per minuut. Het vond dat langzaam ademen samenhing met een hogere hartslagvariabiliteit, een maat voor een flexibel, goed gereguleerd zenuwstelsel, en met veranderingen in hersenactiviteit die met ontspanning verband houden. Later onderzoek wijst op ongeveer zes ademhalingen per minuut als een tempo waarbij deze effecten vaak het sterkst zijn.

Je hoeft niet precies te tellen. Een paar minuten zacht door de neus inademen gedurende ongeveer vier seconden en uitademen gedurende ongeveer zes, is voor veel mensen genoeg om een verschil te merken.

Meditatie: nuttig, maar geen toverkunst

Meditatie wordt vaak voorgesteld als een remedie voor alles. Het bewijs is bescheidener, en op een bepaalde manier bemoedigender. Een grote meta-analyse die in 2014 in JAMA Internal Medicine verscheen, onder leiding van Madhav Goyal, bekeek 47 onderzoeken met meer dan 3.500 deelnemers. Het vond dat mindfulnessmeditatieprogramma's leidden tot kleine tot matige verbeteringen bij angst, depressie en pijn.

Klein tot matig is eerlijk. Het betekent dat meditatie geen wonder is, maar wel een echte, meetbare hulp, in sommige studies vergelijkbaar met andere gevestigde aanpakken. En net als bij sporten groeien de voordelen met oefening.

Het stille medicijn van de natuur

Ook tijd in de natuur lijkt te helpen. In een studie onder bijna 20.000 mensen in Engeland ontdekten Mathew White en collega's dat mensen die minstens 120 minuten per week op natuurlijke plekken doorbrachten, zoals parken, bossen of de kust, vaker een goede gezondheid en een hoog welzijn rapporteerden dan mensen die geen tijd in de natuur doorbrachten. Het leek niet uit te maken of die twee uur uit één lange wandeling bestonden of uit meerdere kortere bezoeken.

De studie toont een verband en geen bewezen oorzaak, maar het past bij wat veel mensen voelen: een veld, een bos of de zee kan onze zorgen kleiner doen lijken. Zelfs beelden en geluiden van de natuur kunnen sommige mensen helpen om kalmer te worden, en dat is een van de redenen dat Still Meadow echte opnames van vogels, wind, water en regen gebruikt.

Rust als oefening, niet als beloning

Als ontspanning een basisbehoefte is, verdient het een plek in de dag, en niet alleen in de overgebleven minuten. Enkele ideeën:

Ontspannen is geen luiheid. Zo herstelt het lichaam, zo verwerkt de geest de dag en zo vinden we de energie om voor anderen te zorgen. Je hoeft het niet te verdienen. Je hoeft het alleen toe te staan.

Bronnen

  1. Benson, H. (1975). The Relaxation Response. William Morrow.
  2. Zaccaro, A., Piarulli, A., Laurino, M., et al. (2018). How breath-control can change your life: A systematic review on psycho-physiological correlates of slow breathing. Frontiers in Human Neuroscience, 12, 353. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30245619/
  3. Goyal, M., Singh, S., Sibinga, E. M. S., et al. (2014). Meditation programs for psychological stress and well-being: A systematic review and meta-analysis. JAMA Internal Medicine, 174(3), 357–368. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24395196/
  4. White, M. P., Alcock, I., Grellier, J., et al. (2019). Spending at least 120 minutes a week in nature is associated with good health and wellbeing. Scientific Reports, 9, 7730.