Still Meadow

Opublikowano · 4 min czytania

Pożyteczna strona lęku

Lęk bywa niewygodny, ale nie jest wrogiem. Jak odrobina niepokoju pomaga nam się przygotować, skupić i troszczyć, i jak jej słuchać, nie dając się zdominować.

Większość tego, co słyszymy o lęku, dotyczy tego, jak się go pozbyć. To zrozumiałe: może być okropny. Ale lęk nie jest tylko problemem do rozwiązania. W odpowiedniej ilości to jeden ze sposobów, w jakie nasz umysł o nas dba. Zrozumienie jego pożytecznej strony może sprawić, że będzie nieco mniej przerażający i trochę łatwiej będzie z nim żyć.

Emocja z zadaniem do wykonania

Każda emocja ma swój cel. Smutek spowalnia nas po stracie. Gniew pomaga bronić tego, co ważne. Lęk patrzy w przyszłość. Pyta: co może pójść nie tak i czy jesteśmy gotowi?

Psychiatra Randolph Nesse, jeden z twórców medycyny ewolucyjnej, porównuje lęk do czujnika dymu. Czujnik, który czasem włącza się, gdy przypalisz tosta, jest irytujący, ale ten, który milczy podczas prawdziwego pożaru, jest o wiele gorszy. Nasz system lękowy jest nastawiony na lekką nadwrażliwość, bo dla naszych przodków przeoczenie prawdziwego niebezpieczeństwa kosztowało znacznie więcej niż kilka fałszywych alarmów.

Kiedy więc czujesz lęk przed podróżą, egzaminem czy trudną rozmową, Twój umysł nie działa wadliwie. Próbuje Cię chronić. Problem nie polega na tym, że alarm istnieje, lecz na tym, że we współczesnym życiu może dzwonić zbyt często, zbyt głośno albo w sprawach, których nie możemy zmienić.

Odrobina niepokoju pomaga nam działać lepiej

Ponad sto lat temu psychologowie Robert Yerkes i John Dodson opisali wzorzec, o którym dyskutuje się do dziś: wyniki zwykle poprawiają się wraz ze wzrostem pobudzenia, do pewnego momentu, a potem spadają, gdy pobudzenie staje się zbyt duże. Zbyt mało napięcia i jesteśmy znudzeni oraz niedbali. Zbyt dużo i zastygamy. Pomiędzy jest strefa, w której jesteśmy czujni, skupieni i w najlepszej formie.

Wiele osób zna to z doświadczenia. Odrobina tremy przed prezentacją sprawia, że się przygotowujesz, ćwiczysz i zwracasz uwagę. Sportowcy i muzycy często mówią, że gdy w ogóle nie czują nerwów, grają gorzej. Łagodny lęk to energia. Pytanie brzmi, jak ją wykorzystać, zamiast dać się jej przytłoczyć.

Opowieść, którą snujemy o swoich nerwach

Badania sugerują, że sposób, w jaki interpretujemy sygnały lęku, może zmieniać to, jak na nas wpływają.

W jednym z badań psycholog Jeremy Jamieson i współpracownicy powiedzieli części studentów przygotowujących się do trudnego egzaminu, że odczuwanie lęku może im faktycznie pomóc, ponieważ pobudzenie może poprawiać wyniki. Ci studenci poradzili sobie lepiej w części matematycznej niż studenci, którzy nie otrzymali takiego komunikatu. Ich serca nadal waliły; po prostu inaczej odczytywali to bicie.

W podobnym nurcie badań Alia Crum i jej współpracownicy odkryli, że osoby, którym pomogło się widzieć stres jako potencjalnie wzmacniający, a nie tylko szkodliwy, zgłaszały lepsze samopoczucie i wykazywały zdrowsze reakcje fizjologiczne. Przekaz nie brzmi, że lęk jest przyjemny. Brzmi: bijące szybko serce może znaczyć „jestem gotowy", tak samo jak „jestem w niebezpieczeństwie".

Lęk jako znak troski

Jest jeszcze inna, cichsza strona lęku. Martwimy się o to, co dla nas ważne: o dzieci, zdrowie, pracę, ukochanych, stan świata. W tym sensie lęk jest często troską w przebraniu. Zauważenie tego może go złagodzić. Zamiast „dlaczego taki jestem?" możesz powiedzieć: „Oczywiście, że to czuję. To jest dla mnie ważne."

Ta zmiana nie sprawia, że uczucie znika, ale zmienia Twoją relację z nim: z walki na słuchanie.

Słuchać, ale nie ulegać

Pożytecznym sposobem traktowania lęku jest podejście, jakim obdarzylibyśmy niespokojnego przyjaciela. Słuchasz. Traktujesz jego obawy poważnie. Sprawdzasz, czy da się zrobić coś praktycznego. A potem, jeśli w tej chwili nic nie da się zrobić, łagodnie go uspokajasz i pomagasz mu się wyciszyć.

Możesz zrobić to samo ze swoim umysłem:

  1. Zauważ to. „Czuję lęk." Nazwanie uczucia może sprawić, że będzie nieco mniej przytłaczające.
  2. Zapytaj, na co wskazuje. Czy jest realny problem i czy możesz dziś zrobić mały krok?
  3. Zrób ten krok albo pozwól temu odpocząć. Jeśli możesz działać, działaj. Jeśli nie, przypomnij sobie, że dłuższe zamartwianie się nie zmieni wyniku.
  4. Pomóż ciału się uspokoić. Wolny oddech, krótki spacer lub kilka minut ciszy mogą uspokoić alarm, by myśląca część umysłu mogła znów podjąć pracę.

Gdy alarm nie chce się wyłączyć

Pożyteczna strona lęku ma swoje granice. Jeśli niepokój jest stały, jeśli panika pojawia się znikąd albo jeśli strach sprawia, że unikasz zwykłych spraw życia, alarm już nie pomaga. To nie słabość; to sygnał, by szukać wsparcia. Lekarz lub terapeuta może pomóc, a skuteczne metody leczenia istnieją.

W przypadku codziennego lęku warto mieć miejsce, w którym alarm może odpocząć. W Still Meadow możesz usiąść na cichej łące i posłuchać dawnych opowieści o wodzie, która nie walczy z kamieniem, i o bambusie, który ugina się pod śniegiem, nie łamiąc się. To przypomnienia, że wrażliwość, czujność i troska nie są wadą. Są częścią tego, co czyni Cię człowiekiem.

Źródła

  1. Yerkes, R. M., & Dodson, J. D. (1908). The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation. Journal of Comparative Neurology and Psychology, 18, 459–482.
  2. Crum, A. J., Salovey, P., & Achor, S. (2013). Rethinking stress: The role of mindsets in determining the stress response. Journal of Personality and Social Psychology, 104(4), 716–733.
  3. Jamieson, J. P., Mendes, W. B., Blackstock, E., & Schmader, T. (2010). Turning the knots in your stomach into bows: Reappraising arousal improves performance on the GRE. Journal of Experimental Social Psychology, 46(1), 208–212.
  4. Nesse, R. M. (2019). Good Reasons for Bad Feelings: Insights from the Frontier of Evolutionary Psychiatry. Dutton.