Still Meadow

Opublikowano · 4 min czytania

Dlaczego relaks nie jest luksusem

Odpoczynek traktujemy często jak nagrodę po pracy. Badania nad oddechem, naturą i medytacją pokazują, że to podstawowa potrzeba zdrowego umysłu i ciała.

W wielu kulturach odpoczynek wydaje się czymś, na co trzeba zasłużyć. Najpierw praca, maile, obowiązki; potem, jeśli zostanie czas, wytchnienie. Często czasu nie zostaje. Tymczasem nauka o stresie opowiada inną historię: relaks nie jest nagrodą za produktywne życie. Jest częścią tego, co umożliwia życie zdrowe.

Dwa tryby układu nerwowego

Nasz autonomiczny układ nerwowy działa trochę jak samochód z pedałem gazu i hamulcem. Gaz, często nazywany układem walki lub ucieczki, przygotowuje nas do działania: serce przyspiesza, oddech staje się szybszy, mięśnie się napinają, uwaga się zawęża. Hamulec, czasem nazywany układem odpoczynku i trawienia, robi coś przeciwnego: serce zwalnia, trawienie wraca do pracy, ciało się regeneruje.

Oba są zdrowe. Kłopot zaczyna się, gdy gaz jest wciśnięty przez długi czas, a z hamulca korzystamy rzadko. Wiele osób żyje dziś w ten sposób, przechodząc od jednego wymagania do kolejnego, nigdy w pełni się nie zatrzymując. Z czasem ciało wiecznie gotowe do działania męczy się, źle śpi i trudniej mu poczuć spokój, nawet gdy nic złego się nie dzieje.

Reakcja relaksacyjna

W latach siedemdziesiątych kardiolog z Harvardu Herbert Benson opisał coś, co nazwał reakcją relaksacyjną: stan głębokiego odpoczynku będący fizycznym przeciwieństwem reakcji stresowej. Odkrył, że można ją wywołać świadomie prostymi praktykami, takimi jak ciche siedzenie, powtarzanie słowa lub frazy i łagodne wracanie do niej uwagą, ilekroć umysł zacznie błądzić. Tętno i oddech zwalniały, a ludzie mówili, że czują się spokojniejsi.

O wadze jego pracy decydowała prostota. Reakcja relaksacyjna nie jest zarezerwowana dla mnichów czy ekspertów. To wbudowana zdolność każdego ludzkiego ciała, czekająca na wykorzystanie.

Oddech jako drzwi

Oddychanie to jedna z niewielu części układu nerwowego, na które możemy wpływać bezpośrednio. Kiedy odczuwamy lęk, zwykle oddychamy szybko i płytko, wysoko w klatce piersiowej. Gdy zwalniamy oddech, zwłaszcza wydech, ciało odbiera to jako sygnał, że jest bezpiecznie.

Systematyczny przegląd z 2018 roku, kierowany przez Andreę Zaccaro, objął badania nad wolnym oddychaniem, czyli mniej niż dziesięcioma oddechami na minutę. Wykazał, że wolny oddech wiązał się z większą zmiennością rytmu serca, wskaźnikiem elastycznego, dobrze regulowanego układu nerwowego, oraz ze zmianami aktywności mózgu powiązanymi z relaksacją. Późniejsze badania wskazują, że około sześciu oddechów na minutę to tempo, przy którym te efekty bywają najsilniejsze.

Nie musisz liczyć dokładnie. Delikatny wdech nosem przez około cztery sekundy i wydech przez około sześć, przez kilka minut, wystarczy wielu osobom, by poczuć różnicę.

Medytacja: pomocna, ale nie magiczna

Medytację często przedstawia się jako lekarstwo na wszystko. Dowody są skromniejsze i w pewnym sensie bardziej budujące. Duża metaanaliza opublikowana w JAMA Internal Medicine w 2014 roku, kierowana przez Madhava Goyala, objęła 47 badań z udziałem ponad 3500 uczestników. Wykazała, że programy medytacji uważności prowadziły do niewielkiej lub umiarkowanej poprawy w zakresie lęku, depresji i bólu.

„Niewielka lub umiarkowana" to uczciwe określenie. Oznacza, że medytacja nie jest cudem, ale jest realną, mierzalną pomocą, w niektórych badaniach porównywalną z innymi uznanymi metodami. I tak jak w przypadku ćwiczeń fizycznych, jej korzyści rosną wraz z praktyką.

Cicha medycyna natury

Czas spędzony wśród natury również wydaje się pomagać. W badaniu prawie 20 000 osób w Anglii Mathew White i współpracownicy odkryli, że ludzie spędzający co najmniej 120 minut tygodniowo w miejscach naturalnych, takich jak parki, lasy czy wybrzeże, częściej zgłaszali dobre zdrowie i wysoki poziom dobrostanu niż ci, którzy w ogóle nie bywali na łonie natury. Nie wydawało się mieć znaczenia, czy te dwie godziny składały się na jeden długi spacer, czy na kilka krótszych wizyt.

Badanie pokazuje związek, a nie dowód przyczynowości, ale zgadza się z tym, co czuje wiele osób: łąka, las czy morze potrafią sprawić, że nasze zmartwienia wydają się mniejsze. Nawet obrazy i dźwięki natury mogą pomagać niektórym poczuć się spokojniej, co jest jednym z powodów, dla których Still Meadow używa prawdziwych nagrań ptaków, wiatru, wody i deszczu.

Odpoczynek jako praktyka, a nie nagroda

Jeśli relaks jest podstawową potrzebą, zasługuje na miejsce w ciągu dnia, a nie tylko w resztkach czasu. Kilka pomysłów:

Relaks to nie lenistwo. To sposób, w jaki ciało się regeneruje, umysł porządkuje dzień, a my znajdujemy energię, by troszczyć się o innych. Nie musisz na niego zasłużyć. Wystarczy, że sobie na niego pozwolisz.

Źródła

  1. Benson, H. (1975). The Relaxation Response. William Morrow.
  2. Zaccaro, A., Piarulli, A., Laurino, M., et al. (2018). How breath-control can change your life: A systematic review on psycho-physiological correlates of slow breathing. Frontiers in Human Neuroscience, 12, 353. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30245619/
  3. Goyal, M., Singh, S., Sibinga, E. M. S., et al. (2014). Meditation programs for psychological stress and well-being: A systematic review and meta-analysis. JAMA Internal Medicine, 174(3), 357–368. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24395196/
  4. White, M. P., Alcock, I., Grellier, J., et al. (2019). Spending at least 120 minutes a week in nature is associated with good health and wellbeing. Scientific Reports, 9, 7730.