Μια πεντάλεπτη επανεκκίνηση για στιγμές άγχους
Απλά βήματα βασισμένα σε έρευνα για όταν ανεβαίνει το άγχος: αργή αναπνοή, γείωση μέσω των αισθήσεων, ονομασία του συναισθήματος και ένας σύντομος περίπατος.
Το άγχος φτάνει συχνά σε ακατάλληλες στιγμές: πριν από μια σύσκεψη, μέσα στη νύχτα, σε ένα γεμάτο τρένο. Εκείνες τις στιγμές, οι μακροπρόθεσμες συμβουλές δεν βοηθούν πολύ. Βοηθά κάτι μικρό που μπορείς να κάνεις αμέσως τώρα. Να μια απλή πεντάλεπτη επανεκκίνηση. Δεν χρειάζεσαι κανένα εξοπλισμό και τα περισσότερα μπορείς να τα κάνεις χωρίς να το καταλάβει κανείς.
Πριν ξεκινήσεις, μια σημαντική σημείωση: αυτά τα βήματα μπορούν να βοηθήσουν στο καθημερινό άγχος και στο στρες. Αν έχεις συχνά κρίσεις πανικού ή άγχος που δυσκολεύει την καθημερινότητά σου, μίλησε με γιατρό ή θεραπευτή. Αυτές οι τεχνικές μπορούν να στηρίξουν τη θεραπεία, αλλά δεν την αντικαθιστούν.
Πρώτο λεπτό: πρόσεξε και ονόμασε
Ξεκίνα απλώς προσέχοντας τι συμβαίνει. Πού νιώθεις το άγχος στο σώμα σου; Ένα σφίξιμο στο στήθος, ένα φτερούγισμα στο στομάχι, τεντωμένους ώμους, ένα μυαλό που τρέχει;
Μετά βάλε το σε λέξεις, σιωπηλά ή χαμηλόφωνα: «Νιώθω άγχος.» «Αυτό είναι ανησυχία.» Ακούγεται σχεδόν υπερβολικά απλό, αλλά η έρευνα του Matthew Lieberman και των συνεργατών του διαπίστωσε ότι το να βάζουμε τα συναισθήματα σε λέξεις, κάτι που οι ψυχολόγοι αποκαλούν επισήμανση συναισθήματος, συνδεόταν με μειωμένη δραστηριότητα στην αμυγδαλή, ένα τμήμα του εγκεφάλου που εμπλέκεται στις αντιδράσεις συναγερμού. Το να ονομάσεις ένα συναίσθημα δεν το κάνει να εξαφανιστεί, αλλά μπορεί να χαμηλώσει λίγο την ένταση.
Δεύτερο και τρίτο λεπτό: επιβράδυνε την αναπνοή
Στρέψε τώρα την προσοχή στην αναπνοή σου. Δεν χρειάζεται να πιέσεις τίποτα. Κάνε απλώς την αναπνοή λίγο πιο αργή και την εκπνοή λίγο μακρύτερη από την εισπνοή.
- Εισπνεύσε απαλά από τη μύτη για περίπου τέσσερα δευτερόλεπτα.
- Εκπνεύσε αργά, από τη μύτη ή απαλά από το στόμα, για περίπου έξι δευτερόλεπτα.
- Επανάλαβε για δύο λεπτά.
Η αργή αναπνοή, κάτω από δέκα αναπνοές το λεπτό, συνδέεται με μεγαλύτερη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού και με μετατόπιση προς το ηρεμιστικό σύστημα του σώματος, σύμφωνα με μια συστηματική ανασκόπηση με επικεφαλής την Andrea Zaccaro. Η μακριά εκπνοή είναι το κλειδί: λειτουργεί σαν ένα απαλό φρένο στο νευρικό σύστημα.
Αν το μέτρημα σε αγχώνει περισσότερο, ξέχασε τους αριθμούς. Άφησε απλώς κάθε εκπνοή να είναι λίγο μακρύτερη και απαλότερη από την προηγούμενη.
Τέταρτο λεπτό: γύρνα στις αισθήσεις σου
Το άγχος τραβά το μυαλό στο μέλλον: τι μπορεί να συμβεί, τι μπορεί να πάει στραβά. Η γείωση το φέρνει πίσω στο παρόν. Μια συνηθισμένη άσκηση χρησιμοποιεί τις πέντε αισθήσεις. Πρόσεξε απαλά:
- πέντε πράγματα που βλέπεις,
- τέσσερα πράγματα που νιώθεις, όπως τα πόδια σου στο πάτωμα ή την καρέκλα κάτω σου,
- τρία πράγματα που ακούς,
- δύο πράγματα που μυρίζεις,
- ένα πράγμα που γεύεσαι.
Δεν χρειάζεται να το κάνεις τέλεια. Το νόημα είναι να δώσεις στην προσοχή σου κάτι πραγματικό και άμεσο για να ακουμπήσει.
Πέμπτο λεπτό: κινήσου ή ξεκουράσου
Τελείωσε με μια μικρή, τρυφερή πράξη για το σώμα σου. Αν μπορείς, σήκω και περπάτησε για ένα λεπτό, ιδανικά έξω ή μέχρι ένα παράθυρο. Η απαλή κίνηση βοηθά το σώμα να εξαντλήσει μέρος της ενέργειας που δημιουργεί το άγχος. Αν δεν μπορείς να κινηθείς, κάνε κύκλους με τους ώμους, άνοιξε τις γροθιές σου και άφησε το σαγόνι να μαλακώσει.
Μετά ρώτα τον εαυτό σου μία ερώτηση: υπάρχει ένα μικρό, πρακτικό πράγμα που μπορώ να κάνω για αυτό που με ανησυχεί; Αν υπάρχει, αποφάσισε πότε θα το κάνεις. Αν δεν υπάρχει, θύμισε στον εαυτό σου ότι η ανησυχία έχει ακουστεί και ότι είναι εντάξει να την αφήσεις για την ώρα στην άκρη.
Πώς να το κάνεις πιο εύκολο την επόμενη φορά
Αυτά τα βήματα λειτουργούν καλύτερα με την εξάσκηση, όπως ένας μυς δυναμώνει με τη χρήση. Η εξάσκηση όταν είσαι ήρεμος κάνει πολύ πιο εύκολο να τα θυμηθείς όταν έχεις άγχος. Λίγα λεπτά τη μέρα αργής αναπνοής ή ήσυχου καθίσματος αρκούν για να ξεκινήσεις. Με τον καιρό, οι πρακτικές τύπου διαλογισμού έχουν δείξει μέτρια αλλά πραγματικά οφέλη για το άγχος στην έρευνα, όπως στη μεγάλη μετα-ανάλυση του 2014 με επικεφαλής τον Madhav Goyal.
Μπορεί επίσης να βοηθά να έχεις ένα μέρος που θυμίζει στο σώμα σου πώς είναι η γαλήνη. Το Still Meadow φτιάχτηκε γι' αυτό: ένα ήσυχο λιβάδι, απαλοί ήχοι και μια τρυφερή φωνή που σε καλεί να αναπνεύσεις αργά και να ξεκουραστείς. Όταν έρθει η επόμενη στιγμή άγχους, θα ξέρεις λίγο καλύτερα τον δρόμο της επιστροφής.
Πηγές
- Zaccaro, A., Piarulli, A., Laurino, M., et al. (2018). How breath-control can change your life: A systematic review on psycho-physiological correlates of slow breathing. Frontiers in Human Neuroscience, 12, 353. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30245619/
- Lieberman, M. D., Eisenberger, N. I., Crockett, M. J., et al. (2007). Putting feelings into words: Affect labeling disrupts amygdala activity in response to affective stimuli. Psychological Science, 18(5), 421–428.
- Goyal, M., Singh, S., Sibinga, E. M. S., et al. (2014). Meditation programs for psychological stress and well-being: A systematic review and meta-analysis. JAMA Internal Medicine, 174(3), 357–368.