Still Meadow

Δημοσιεύτηκε · 5 λεπτά ανάγνωσης

Η χρήσιμη πλευρά του άγχους

Το άγχος είναι άβολο, αλλά δεν είναι εχθρός σου. Πώς η λίγη ανησυχία μας βοηθά να προετοιμαστούμε και να νοιαστούμε, και πώς να την ακούς χωρίς να σε κυριεύει.

Τα περισσότερα απ' όσα ακούμε για το άγχος αφορούν το πώς θα το ξεφορτωθούμε. Είναι λογικό: μπορεί να είναι φρικτό. Αλλά το άγχος δεν είναι μόνο ένα πρόβλημα προς επίλυση. Στη σωστή δόση, είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους το μυαλό μας φροντίζει για μας. Αν καταλάβουμε τη χρήσιμη πλευρά του, μπορεί να γίνει λίγο λιγότερο τρομακτικό και λίγο πιο εύκολο να ζούμε μαζί του.

Ένα συναίσθημα με αποστολή

Κάθε συναίσθημα έχει έναν σκοπό. Η λύπη μας επιβραδύνει μετά από μια απώλεια. Ο θυμός μας βοηθά να υπερασπιστούμε ό,τι έχει σημασία. Το άγχος κοιτάζει μπροστά. Ρωτά: τι θα μπορούσε να πάει στραβά και είμαστε έτοιμοι;

Ο ψυχίατρος Randolph Nesse, ένας από τους θεμελιωτές της εξελικτικής ιατρικής, παρομοιάζει το άγχος με έναν ανιχνευτή καπνού. Ένας ανιχνευτής που χτυπά καμιά φορά όταν καίγεται το τοστ είναι ενοχλητικός, αλλά ένας που μένει σιωπηλός σε μια πραγματική φωτιά είναι πολύ χειρότερος. Το σύστημα άγχους μας είναι ρυθμισμένο να είναι λίγο υπερευαίσθητο, γιατί για τους προγόνους μας το να χάσουν έναν πραγματικό κίνδυνο κόστιζε πολύ περισσότερο από μερικούς ψεύτικους συναγερμούς.

Έτσι, όταν νιώθεις άγχος πριν από ένα ταξίδι, μια εξέταση ή μια δύσκολη συζήτηση, το μυαλό σου δεν δυσλειτουργεί. Προσπαθεί να σε προστατεύσει. Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχει ο συναγερμός, αλλά ότι στη σύγχρονη ζωή μπορεί να χτυπά πολύ συχνά, πολύ δυνατά ή για πράγματα που δεν μπορούμε να αλλάξουμε.

Λίγη ανησυχία βοηθά να αποδώσουμε

Πάνω από έναν αιώνα πριν, οι ψυχολόγοι Robert Yerkes και John Dodson περιέγραψαν ένα μοτίβο που συζητιέται από τότε: η απόδοση τείνει να βελτιώνεται όσο ανεβαίνει η διέγερση, μέχρι ένα σημείο, και μετά πέφτει όταν η διέγερση γίνεται υπερβολική. Με πολύ λίγη ένταση βαριόμαστε και αδιαφορούμε. Με πάρα πολλή παγώνουμε. Ανάμεσα υπάρχει μια ζώνη όπου είμαστε σε εγρήγορση, συγκεντρωμένοι και στα καλύτερά μας.

Πολλοί το γνωρίζουν από πείρα. Λίγο άγχος πριν από μια παρουσίαση σε κάνει να προετοιμαστείς, να εξασκηθείς και να προσέχεις. Αθλητές και μουσικοί λένε συχνά ότι αν δεν νιώθουν καθόλου νευρικότητα, παίζουν χειρότερα. Το ήπιο άγχος είναι ενέργεια. Το ζήτημα είναι πώς να τη χρησιμοποιήσουμε αντί να μας κατακλύσει.

Η ιστορία που λέμε για τα νεύρα μας

Η έρευνα δείχνει ότι ο τρόπος που ερμηνεύουμε τα σήματα του άγχους μπορεί να αλλάξει το πώς μας επηρεάζουν.

Σε μια μελέτη, ο ψυχολόγος Jeremy Jamieson και οι συνεργάτες του είπαν σε μερικούς φοιτητές που προετοιμάζονταν για μια δύσκολη εξέταση ότι το να νιώθουν άγχος μπορεί στην πραγματικότητα να τους βοηθήσει να τα πάνε καλά, επειδή η διέγερση μπορεί να βελτιώσει την απόδοση. Αυτοί οι φοιτητές τα πήγαν καλύτερα στο μέρος των μαθηματικών από όσους δεν έλαβαν τέτοιο μήνυμα. Η καρδιά τους χτυπούσε ακόμα δυνατά· απλώς διάβαζαν αλλιώς αυτόν τον χτύπο.

Σε μια παρόμοια γραμμή έρευνας, η Alia Crum και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι άνθρωποι που βοηθήθηκαν να βλέπουν το στρες ως δυνητικά ενισχυτικό, όχι μόνο επιβλαβές, ανέφεραν καλύτερη ευεξία και έδειξαν πιο υγιείς φυσιολογικές αντιδράσεις. Το μήνυμα δεν είναι ότι το άγχος είναι ευχάριστο. Είναι ότι μια καρδιά που χτυπά δυνατά μπορεί να σημαίνει «είμαι έτοιμος» όσο και «κινδυνεύω».

Το άγχος ως ένδειξη φροντίδας

Υπάρχει και μια άλλη, πιο ήσυχη πλευρά του άγχους. Τείνουμε να ανησυχούμε για όσα μας νοιάζουν: τα παιδιά μας, την υγεία μας, τη δουλειά μας, τους ανθρώπους που αγαπάμε, την κατάσταση του κόσμου. Υπό αυτή την έννοια, το άγχος είναι συχνά φροντίδα μεταμφιεσμένη. Το να το προσέξουμε αυτό μπορεί να το απαλύνει. Αντί για «γιατί είμαι έτσι;», μπορείς να πεις: «Φυσικά και το νιώθω. Αυτό είναι σημαντικό για μένα.»

Αυτή η μετατόπιση δεν κάνει το συναίσθημα να εξαφανιστεί, αλλά αλλάζει τη σχέση σου μαζί του, από το να το πολεμάς στο να το ακούς.

Να ακούς χωρίς να υπακούς

Ένας χρήσιμος τρόπος να αντιμετωπίζεις το άγχος είναι όπως θα αντιμετώπιζες έναν ανήσυχο φίλο. Ακούς. Παίρνεις στα σοβαρά την έγνοια. Ελέγχεις αν υπάρχει κάτι πρακτικό να γίνει. Και μετά, αν δεν υπάρχει τίποτα να κάνεις αυτή τη στιγμή, τον καθησυχάζεις απαλά και τον βοηθάς να ηρεμήσει.

Μπορείς να κάνεις το ίδιο με το δικό σου μυαλό:

  1. Πρόσεξέ το. «Νιώθω άγχος.» Το να δώσεις όνομα σε ένα συναίσθημα μπορεί να το κάνει λίγο λιγότερο συντριπτικό.
  2. Ρώτα προς τα πού δείχνει. Υπάρχει πραγματικό πρόβλημα; Υπάρχει ένα μικρό βήμα που μπορείς να κάνεις σήμερα;
  3. Κάνε το βήμα ή άφησέ το να ξεκουραστεί. Αν μπορείς να δράσεις, δράσε. Αν δεν μπορείς, θύμισε στον εαυτό σου ότι να ανησυχείς περισσότερο δεν θα αλλάξει το αποτέλεσμα.
  4. Βοήθησε το σώμα σου να ηρεμήσει. Η αργή αναπνοή, ένας σύντομος περίπατος ή λίγα λεπτά ησυχίας μπορούν να καλμάρουν τον συναγερμό, ώστε το σκεπτόμενο μέρος του μυαλού σου να επανέλθει.

Όταν ο συναγερμός δεν σβήνει

Η χρήσιμη πλευρά του άγχους έχει όρια. Αν η ανησυχία είναι συνεχής, αν ο πανικός έρχεται από το πουθενά, ή αν ο φόβος σε κάνει να αποφεύγεις συνηθισμένες πλευρές της ζωής, ο συναγερμός δεν σε βοηθά πια. Αυτό δεν είναι αδυναμία· είναι ένδειξη ότι χρειάζεσαι υποστήριξη. Ένας γιατρός ή ψυχοθεραπευτής μπορεί να βοηθήσει, και υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες.

Για το καθημερινό άγχος, μπορεί να βοηθά να υπάρχει ένα μέρος όπου ο συναγερμός επιτρέπεται να ξεκουραστεί. Στο Still Meadow μπορείς να καθίσεις σε ένα ήσυχο λιβάδι και να ακούσεις παλιές ιστορίες για το νερό που δεν παλεύει με την πέτρα και για ένα μπαμπού που λυγίζει κάτω από το χιόνι χωρίς να σπάει. Είναι υπενθυμίσεις ότι το να είσαι ευαίσθητος, σε εγρήγορση και να νοιάζεσαι δεν είναι ελάττωμα. Είναι μέρος του τι σε κάνει άνθρωπο.

Πηγές

  1. Yerkes, R. M., & Dodson, J. D. (1908). The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation. Journal of Comparative Neurology and Psychology, 18, 459–482.
  2. Crum, A. J., Salovey, P., & Achor, S. (2013). Rethinking stress: The role of mindsets in determining the stress response. Journal of Personality and Social Psychology, 104(4), 716–733.
  3. Jamieson, J. P., Mendes, W. B., Blackstock, E., & Schmader, T. (2010). Turning the knots in your stomach into bows: Reappraising arousal improves performance on the GRE. Journal of Experimental Social Psychology, 46(1), 208–212.
  4. Nesse, R. M. (2019). Good Reasons for Bad Feelings: Insights from the Frontier of Evolutionary Psychiatry. Dutton.