Still Meadow

Δημοσιεύτηκε · 4 λεπτά ανάγνωσης

Γιατί η χαλάρωση δεν είναι πολυτέλεια

Η ξεκούραση θεωρείται ανταμοιβή μετά τη δουλειά. Η έρευνα για την αναπνοή, τη φύση και τον διαλογισμό δείχνει ότι είναι βασική ανάγκη για μυαλό και σώμα.

Σε πολλούς πολιτισμούς, νιώθουμε ότι η χαλάρωση είναι κάτι που πρέπει να το κερδίσουμε. Πρώτα η δουλειά, τα email, οι υποχρεώσεις· μετά, αν περισσέψει χρόνος, η ξεκούραση. Συχνά δεν περισσεύει χρόνος. Ωστόσο, η επιστήμη του στρες λέει μια διαφορετική ιστορία: η χαλάρωση δεν είναι ανταμοιβή για μια παραγωγική ζωή. Είναι μέρος του τι κάνει δυνατή μια υγιή ζωή.

Δύο λειτουργίες του νευρικού συστήματος

Το αυτόνομο νευρικό μας σύστημα λειτουργεί λίγο σαν ένα αυτοκίνητο με γκάζι και φρένο. Το γκάζι, που συχνά ονομάζεται σύστημα «πάλης ή φυγής», μας προετοιμάζει για δράση: η καρδιά επιταχύνει, η αναπνοή γίνεται πιο γρήγορη, οι μύες τεντώνονται, η προσοχή στενεύει. Το φρένο, που μερικές φορές ονομάζεται σύστημα «ανάπαυσης και πέψης», κάνει το αντίθετο: η καρδιά επιβραδύνει, η πέψη ξαναρχίζει, το σώμα επιδιορθώνεται.

Και τα δύο είναι υγιή. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το γκάζι πατιέται για μεγάλα διαστήματα και το φρένο σπάνια χρησιμοποιείται. Πολλοί άνθρωποι ζουν έτσι σήμερα, περνώντας από τη μία απαίτηση στην επόμενη, χωρίς να σταματούν ποτέ πραγματικά. Με τον καιρό, ένα σώμα που είναι πάντα έτοιμο για δράση κουράζεται, κοιμάται άσχημα και δυσκολεύεται περισσότερο να νιώσει ηρεμία, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα.

Η απόκριση χαλάρωσης

Τη δεκαετία του 1970, ο καρδιολόγος του Χάρβαρντ Herbert Benson περιέγραψε αυτό που ονόμασε απόκριση χαλάρωσης: μια κατάσταση βαθιάς ανάπαυσης που είναι το φυσικό αντίθετο της απόκρισης στο στρες. Διαπίστωσε ότι μπορεί να προκληθεί σκόπιμα με απλές πρακτικές, όπως το να κάθεσαι ήσυχα, να επαναλαμβάνεις μια λέξη ή μια φράση και να επιστρέφεις απαλά την προσοχή σε αυτήν κάθε φορά που το μυαλό περιπλανιέται. Οι παλμοί και η αναπνοή επιβραδύνονταν και οι άνθρωποι ανέφεραν ότι ένιωθαν πιο ήρεμοι.

Αυτό που έκανε τη δουλειά του σημαντική ήταν η απλότητά της. Η απόκριση χαλάρωσης δεν προορίζεται για μοναχούς ή ειδικούς. Είναι μια ενσωματωμένη ικανότητα κάθε ανθρώπινου σώματος, που περιμένει να τη χρησιμοποιήσουμε.

Η αναπνοή ως πόρτα

Η αναπνοή είναι ένα από τα λίγα μέρη του νευρικού συστήματος που μπορούμε να επηρεάσουμε άμεσα. Όταν έχουμε άγχος, τείνουμε να αναπνέουμε γρήγορα και ψηλά στο στήθος. Όταν επιβραδύνουμε την αναπνοή, ιδίως την εκπνοή, το σώμα το εκλαμβάνει ως σήμα ότι είναι ασφαλές.

Μια συστηματική ανασκόπηση του 2018 με επικεφαλής την Andrea Zaccaro εξέτασε μελέτες για την αργή αναπνοή, που ορίστηκε ως λιγότερες από δέκα αναπνοές το λεπτό. Διαπίστωσε ότι η αργή αναπνοή συνδεόταν με μεγαλύτερη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού, δείκτη ενός ευέλικτου, καλά ρυθμισμένου νευρικού συστήματος, και με αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη χαλάρωση. Μεταγενέστερες έρευνες δείχνουν περίπου έξι αναπνοές το λεπτό ως έναν ρυθμό στον οποίο αυτά τα αποτελέσματα είναι συχνά ισχυρότερα.

Δεν χρειάζεται να μετράς με ακρίβεια. Το να εισπνέεις απαλά από τη μύτη για περίπου τέσσερα δευτερόλεπτα και να εκπνέεις για περίπου έξι, για λίγα λεπτά, αρκεί για να νιώσουν πολλοί τη διαφορά.

Διαλογισμός: βοηθητικός, αλλά όχι μαγικός

Ο διαλογισμός παρουσιάζεται συχνά ως θεραπεία για τα πάντα. Τα στοιχεία είναι πιο μετριοπαθή και, κατά κάποιον τρόπο, πιο ενθαρρυντικά. Μια μεγάλη μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο JAMA Internal Medicine το 2014, με επικεφαλής τον Madhav Goyal, εξέτασε 47 δοκιμές με περισσότερους από 3.500 συμμετέχοντες. Διαπίστωσε ότι τα προγράμματα διαλογισμού επίγνωσης οδήγησαν σε μικρές έως μέτριες βελτιώσεις στο άγχος, στην κατάθλιψη και στον πόνο.

Το μικρές έως μέτριες είναι ειλικρινές. Σημαίνει ότι ο διαλογισμός δεν είναι θαύμα, αλλά είναι μια πραγματική, μετρήσιμη βοήθεια, συγκρίσιμη σε ορισμένες μελέτες με άλλες καθιερωμένες προσεγγίσεις. Και όπως η άσκηση, τα οφέλη του μεγαλώνουν με την εξάσκηση.

Το σιωπηλό φάρμακο της φύσης

Και ο χρόνος στη φύση φαίνεται να βοηθά. Σε μια μελέτη με σχεδόν 20.000 ανθρώπους στην Αγγλία, ο Mathew White και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι όσοι περνούσαν τουλάχιστον 120 λεπτά την εβδομάδα σε φυσικούς χώρους, όπως πάρκα, δάση ή ακτές, ήταν πιο πιθανό να αναφέρουν καλή υγεία και υψηλή ευεξία από εκείνους που δεν περνούσαν καθόλου χρόνο στη φύση. Δεν φάνηκε να έχει σημασία αν αυτές οι δύο ώρες προέκυπταν από έναν μεγάλο περίπατο ή από πολλές μικρότερες επισκέψεις.

Η μελέτη δείχνει συσχέτιση και όχι απόδειξη αιτίου, αλλά ταιριάζει με αυτό που νιώθουν πολλοί: ένα λιβάδι, ένα δάσος ή η θάλασσα έχουν τον τρόπο τους να κάνουν τις έγνοιες μας να φαίνονται μικρότερες. Ακόμη και εικόνες και ήχοι της φύσης μπορούν να βοηθήσουν μερικούς ανθρώπους να νιώσουν πιο ήρεμοι, και αυτός είναι ένας λόγος που το Still Meadow χρησιμοποιεί πραγματικές ηχογραφήσεις από πουλιά, άνεμο, νερό και βροχή.

Η ξεκούραση ως πρακτική, όχι ως ανταμοιβή

Αν η χαλάρωση είναι βασική ανάγκη, αξίζει μια θέση μέσα στη μέρα, όχι μόνο στα λεπτά που περισσεύουν. Μερικές ιδέες:

Η χαλάρωση δεν είναι τεμπελιά. Είναι ο τρόπος που το σώμα ανακάμπτει, που το μυαλό δίνει νόημα στη μέρα και που βρίσκουμε την ενέργεια να φροντίσουμε τους άλλους. Δεν χρειάζεται να την κερδίσεις. Χρειάζεται μόνο να της το επιτρέψεις.

Πηγές

  1. Benson, H. (1975). The Relaxation Response. William Morrow.
  2. Zaccaro, A., Piarulli, A., Laurino, M., et al. (2018). How breath-control can change your life: A systematic review on psycho-physiological correlates of slow breathing. Frontiers in Human Neuroscience, 12, 353. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30245619/
  3. Goyal, M., Singh, S., Sibinga, E. M. S., et al. (2014). Meditation programs for psychological stress and well-being: A systematic review and meta-analysis. JAMA Internal Medicine, 174(3), 357–368. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24395196/
  4. White, M. P., Alcock, I., Grellier, J., et al. (2019). Spending at least 120 minutes a week in nature is associated with good health and wellbeing. Scientific Reports, 9, 7730.